Hłownaj přednoškaj


L1, L2, L3 … Wjacerěčnosć za wuknjenje strategisce wužić


 Štóž je nimo swojeje maćeršćiny (L1) hižo druhu rěč abo prěnju cuzu rěč (L2) wuknył, ma wjetši repertoire rěčnych parametrow, wuknjenskich strategijow a metarěčneje wědy k dispoziciji, štož móže jemu nawuknjenje dalšich cuzych rěčow (L3) wolóžić. Wosebje w typologisce bliskich přiwuznych rěčach skića so móžnosće za pozitiwny transfer. W prěnim dźělu přednoška so pokaza, w kotrych wobłukach maja wuknjacy ze serbskorěčnymi znajomosćemi lěpšiny při zrozumjenju dalšich (słowjanskich) rěčow. W druhim dźělu dźe wo rěče přesahowacy potencial transfera, kotryž hodźi so při wotpowědnym wuwědomjenju tež při wuknjenju wšelakich šulskich cuzych rěčow we wobłuku cyłkowneho rěčneho curriculuma zwužitkować. 

 

prof. Grit Mehlhorn 

Prof. Grit Mehlhorn je wot měrca 2007 profesorka za didaktiku słowjanskich rěčow při Insituće za slawistiku Lipšćanskeje uniwersity. Do toho běše wona junior-profesorka za němčinu jako cuza rěč při Instituće za rěč a komunikaciju Techniskeje uniwersity Berlin.

Wot 1992 hač do 1997 studowaše Grit Mehlhorn wuchodnu slawistiku, nałožowanu rěčnu wědomosć, wuchodo- a južnoeuropske wědomosće na Lipšćanskej uniwersiće a na uniwersiće Tarasa Ševčenka w Kiewje (Ukraina) a pozdźišo w natwarjacym studiju němčinu jako cuzu rěč na Herderowym instituće Lipšćanskeje uniwersity.


Kak wěm, što ty wěš?

W bilingualnej wučbje systematisce wěcnofachowu literalitu (Fachliteralität) wuwić –

Model “Didaktiskeho žra za diskursy pozbudźowacu wěcnofachowu wučbu”


Wopisować, přirunować, rozjasnjeć, wuhódnoćeć, posudźować, diskutować, wopodstatnjeć atd. su, kaž w kóždej wěcnofachowej wučbje, tež w bilingualnej wučbje typiske šulerske aktiwity. Wone sej aktiwne kognitiwne a wosobinske rozestajenje z fachowymi informacijemi a prašenjemi w cuzej rěči žadaja (input, reorganizacija). Runočasnje dyrbja šulerki a šulerjo sami fachowe wuprajenja w tutej rěči formulować, zo bychu k zaměrej dóšli docpěli (zakónčenje, output). Pokazuje so potajkim, zo njemóže so we wučbje jeničce wo přiswojenje wědy a přiswojenje zamóžnosćow jednać. Z tym njedźělomnje zwjazana je kompetenca wjesć wěcnofachowy diskurs jako zakładne wuměnjenje za wuknjenje w šulskim/akademiskim konteksće a za wobdźělenje na žiwjenju w 21. lětstotku. 

Na te wašnje planowana wučba

·     staji wobsahi do konteksta, kotryž je za žiwjenje wuznamny,

·     wuwiwa kompetency w jednanskim wobchadźe z wobsahami a wědu a hódnotami,

·     staja awtentiske narokowe situacije do srjedźišća, kotrež hodźa so wobdźěłać,

·     produkuje wuknjenske produkty, kotrež hodźa so wuhódnoćić,

·     spěchuje reflektowanje a metakognitiwne myslenje.

 

Impulsowy přednošk wěnuje so slědowacym prašenjam:

·     Kak móžu eficientnu a efektiwnu wěcnofachowu wučbu planować, kotraž systematisce k wutworjenju wěcnofachoweje literality wjedźe?

·     Kak zwěsću funkcionalne wuknjenske produkty?

·     Kak zestajam nadawki, kotrež su šulerjej bliske a pozbudźowace za proces wuknjenja a za diskursy?

·     Kak zwěsću a wuwiwam funkcionalne rěč podpěrowace systemy?

·     Kak  móžu tute kwality pod wuměnjenjemi wšědneho dnja spušćomnje reprodukować?

 

Z toho so potom přewidne mnóstwo přenošujomnych principow za wuběranje a inscenowanje wučbneho předmjeta wotwodźuje. Tute “myslenske graty” so w modelu“Didaktiskeho žra za diskursy pozbudźowacu wěcnofachowu wučbu” zjimaja a funkcionalnje na so poćahuja. Model bu prěnjotnje za wukubłanje a dalekubłanje w předmjeće geografija w Schleswigsko-Holsteinskej wuwity a wuspěšnje wupruwowany. Wón ma so tu hromadźe z flankěrowacymi modelemi jako myslenski grat za systematiske planowanje bilingualneje wučby předstajić, kotraž je na wěcnofachowu literalitu wusměrjena. 

Oliver Sesemann

Oliver Sesemann je wukubłany wučer za jendźelšćinu a geografiju. Hižo wjele lět dźěła jako studijny nawoda a krajny fachowy poradźowar za předmjet geografija kaž tež jako krajny fachowy poradźowar za bilingualnu wučbu při Instituće za wuwiwanje kwality na šulach Schleswigsko-Holsteinskeje. Wón organizuje mjeztym 9. Krajny fachowy dźeń za bilingualnu wučbu.